Tekenbeet voorkomen
Controleer na een dag in de natuur altijd de huid. Teken nestelen zich met name op warme, vochtige plekken op de huid, zoals in liezen, oksels en knieholtes. Bij kinderen kunnen ze ook in de hals, op het hoofd en bij de haargrens achter de oren zitten. De kans op een tekenbeet is overigens klein, wanneer men op de paden blijft, contact met struikgewas en hoog gras vermijdt en de huid bedekt houdt met kleding. Komen er in een natuurgebied veel teken voor, dan is het ook mogelijk de huid te beschermen met een insectenwerend middel met DEET 30% tot 50% en bij jonge kinderen met maximaal 20% DEET (verkrijgbaar bij apotheker en drogist).

Een teek verwijderen
Een teek moet het liefst binnen 24 uur uit de huid worden gehaald.

Verwijderen van een teek
Een teek zit niet, zoals sommige mensen denken, helemaal onder de huid. Enkel de monddelen van de teek gaan door de huid heen om bloed te kunnen zuigen. Voordat je een teek gaat verwijderen NOOIT alcohol of iets anders op de teek spuiten om hem te "verdoven". Dit zorgt er namelijk niet voor dat ze makkelijker los gaan laten. Enkel is er een grotere kans dat ze eerder hun speeksel lozen waar dus de evt. ziekteverwekkers in kunnen zitten. De juiste manier om een teek te verwijderen is door de teek zo dicht moglijk bij de huid vast te pakken en deze met een draaiende/trekkende beweging eruit te halen. Het maakt geen verschil welke kant er op gedraaid wordt. Zorg ervoor dat u niet in het onderlijf knijpt bij het verwijderen. Het beste kunt u voor het verwijderen van een teek een tekentang (allerlei soorten) of een pincet gebruiken.

Tekenpreventie
Het beste kunt u de hond behandelen met pipetten in de nek of een band die om zn nek moet. Zeker als de hond veel in gebieden komt waar de besmettingskans hoog is. Ook als de hond naar het buitenland gaat is goede tekenpreventie van groot belang.

Mocht u onverhoopt toch een teek op de hond aantreffen, dan dient deze ten alle tijden verwijderd te worden. Op deze manier maakt u de kans op besmetting met een ziekteverwekker zo klein mogelijk.

Teken
De teek is een zogenaamde geleedpotige, en behoort tot de mijten. Er bestaan twee verschillende families van teken: de harde of schildteken (Ixodidae) en de zachte of lederteken (Argasidae). In totaal komen er over de wereld meer dan 800 tekensoorten voor! Van een tekenbeet op zich wordt de mens normaal gesproken niet ziek, maar de teek kan wel een rol spelen bij het overbrengen van diverse ziekten.De werkelijke boosdoener is niet de teek zelf, maar de bacterie, die hij via zijn speeksel en darminhoud overbrengt van de ene op de volgende gastheer. Omdat de teek een zogenaamde driegastherenteek is, kan zij in één van de ontwikkelingsstadia een ziekteverwekker binnen krijgen door van een besmet dier bloed te zuigen en deze ziekteverwekker vervolgens in het volgende ontwikkelingsstadium overbrengen op een ander dier of mens overbrengen.

Binnen Europa kunnen via teken 4 ziekten op de mens worden overgebracht:
de ziekte van Lyme
Tick Borne Encephalitis (ook wel bekend als TBE) of TBD (Tick Born Disease) of Früh Sommer Meningo Encephalitis (FSME)
Ehrlichiose
Daarnaast kan in Zuid Europa de tekensoort Rhipicephalus sanguineus de ziekte Fièvre boutonneuse overbrengen.

Ziekteverloop
De ziekte TBE of FSME verloopt in twee fasen:
De eerste fase begint met griepverschijnselen, koorts en hoofdpijn. Dit duurt ongeveer 5 tot 10 dagen.
Daarna heeft men een klachtenvrije periode van 4 tot 10 dagen.
Bij een deel van de patiënten ontstaat een tweede ziekteperiode met hoge koorts, hoofdpijn ,verlammingsverschijnselen, ontsteking van hersenen en hersenvlies . Zelden leidt dit tot ernstige en blijvende aandoeningen van het zenuwstelsel.

Enkel bij 10 % van de geïnfecteerde mensen treedt de tweede fase op, waarvan 3(tot)-5 % blijvende neurologische aandoeningen (verlamming, doofheid, hoofdpijn) overhouden. Eén tot twee procent overlijdt zelfs aan FSME.

Voorkomen
De ziekte is endemisch in landelijke bosrijke gebieden van Centraal Europa. Het risico op uitgesproken zielktesymptomen wordt geschat op 1 per 500-1000 besmette tekenbeten. Een fatale afloop (1%) en neurologische sequellen (10%) zijn niet zeldzaam. In de ex- USSR, met name in Siberië, bestaat een variant met hoger sterftecijfer (een kaart met de besmettingsgebieden is te vinden op www.baxter.de/fsme).

Daar het FSME virus zich in de speekselklier van de teek bevindt, wordt het virus reeds in het begin van het bloedzuigen op de mens overgebracht. Dit in tegenstelling met de Ziekte van Lyme. Daar geldt een minimumduur van 12 à 24 uur.

Teken en door teken overgedragen ziekten
Net als in Nederland, komen er ook in het buitenland teken voor. Teken zijn bloedzuigende spinachtige beestjes die zich vastzuigen aan een gastheer (hond, kat, mens, ...). Op zich kan het niet veel kwaad als dit gebeurd, tenzij het er natuurlijk heel erg veel zijn, waardoor er wel heel veel bloed wordt gezogen.

Een van de vele soorten teken. Deze is helemaal volgezogen.
Vervelender is het echter wanneer de teek een bacterie of parasiet bij zich draagt. Deze kunnen wél voor grote problemen zorgen. Deze problemen komen regelmatig in het buitenland voor (vooral het zuiden). Het zijn allemaal microscopisch kleine parasieten die via het tekenspeeksel in het bloed van de hond of kat terecht komt. Er zijn verschillende van dergelijke parasieten, die door verschillende tekensoorten worden overgedragen.

Wat is een teek?
Een teek is een geleedpotige parasiet die de mens (en dier) bijt om zich vol te zuigen met bloed. Tijdens dit proces kan, wanneer de teek daarmee geïnfecteerd is, de bacterie Borrelia burgdorferi worden overgebracht naar de mens. Borrelia burgdorferi is de verwekker van de ziekte van Lyme.

In Europa bestaan vele soorten teken. De enige teek die de ziekte van Lyme kan overbrengen is de gewone- of schapenteek (Ixodes ricinus). Gelukkig zijn niet alle teken die de Borrelia bacterie kúnnen overbrengen er ook daadwerkelijk mee besmet. Teken komen voor in struikgewas en hoog gras in bossen, duinen, wegranden en tuinen.

Hoe wordt de teek met de bacterie besmet?
De teek begint zijn leven als larve die zich ontwikkelt tot nimf en vervolgens tot volwassen teek. Voor elk stadium in de ontwikkeling heeft de teek een nieuwe gastheer nodig. Wanneer de nimfe of volwassen teek in een eerder stadium bloed heeft gezogen bij een door de bacterie besmette gastheer zal hij besmet worden. Bij een volgend ‘bloedmaal’ bij een nieuwe gastheer

Gedacht wordt dat de nimfen voor de mens de belangrijkste besmettingsbron zijn: De nimfen zijn klein (iets groter dan 1 mm) en de beet is meestal niet pijnlijk, dus de vastgebeten nimf wordt vaak laat ontdekt. Dit is van belang, omdat de kans op overdracht van de bacterie klein is als de teek of de nimf binnen 24 uur wordt verwijderd.

Vaak wordt de tekebeet niet eens opgemerkt. De helft van alle patienten met de ziekte van Lyme kan zich niet herinneren door een teek gebeten te zijn.

Wat is de ziekte van Lyme?
De ziekte van Lyme wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burgdorferi die door de teek wordt verspreid. Overigens wordt niet iedereen die besmet wordt met de bacterie daadwerkelijk ziek. De ziekte van Lyme wordt in 3 verschillende stadia ingedeeld. Bij elk stadium wordt vermeld welke klachten kunnen optreden:

1. vroege ziekte van Lyme
erythema migrans (huid)
lymphocytoma cutis (huid)
2. vroege gedissemineerde ziekte van Lyme (klachten ontstaan binnen één jaar na infectie)
meerdere erythema migrans afwijkingen (huid)
vroege neuroborreliose (zenuwstelsel)
Lyme arthritis (gewrichten)
Lyme carditis (hart)
hepatitis (lever)
uveïtis (ogen)
myositis (spieren)
3. late ziekte van Lyme
acrodermatitis chronica atrophicans (huid)
chronische neuroborreliose (zenuwstelsel)
chronische arthritis (gewrichten)

Huidafwijkingen bij de Ziekte van Lyme

Erythema migrans
Op de plaats waar de teek gebeten heeft ontstaat een rood, vaak jeukend, plekje. Deze rode plek ontstaat bijna altijd, ook als er geen infectie met Borrelia heeft plaatsgevonden. Wanneer dit rode plekje binnen 1 week weer verdwijnt is besmetting met de Borrelia bacterie niet erg waarschijnlijk. Wanneer er enige dagen na de beet sprake is van uitbreiding van de roodheid en zeker wanneer een rode ringvormige plek ontstaat is een infectie wél heel waarschijnlijk.

Erythema migrans is het meest voorkomende symptoom van infectie met borrelia. Ongeveer 80% van de mensen die geïnfecteerd raakt ontwikkelt deze kenmerkende, ringvormige huidafwijking.Soms is er alleen sprake van een egaal rood gebied rond de tekenbeet. De kenmerkende rode afwijking kan al na enkele dagen ontstaan, maar wordt soms pas na enkele maanden zichtbaar. Gemiddeld ontstaat de afwijking 17 dagen na de tekenbeet. Erythema migrans veroorzaakt soms jeukklachten of een lichte branderige pijn. In dit eerste stadium van de ziekte van Lyme is er in 23-50% van de gevallen sprake van hoofdpijn, spierpijn, moeheid of koorts.

Lymphocytoma cutis
Een andere uiting van het eerste stadium van de ziekte van Lyme is een rood-paarse zwelling van de huid die gemiddeld enkele centimeters groot is. Hoewel het lymphocytoom overal op de huid kan voorkomen zijn de oorlel (vooral bij kinderen) en het gebied rond de tepel voorkeursplekken voor het ontstaan van deze afwijking. Deze uiting van de ziekte van Lyme is veel zeldzamer dan het hierboven beschreven erythema migrans. Slechts 2 tot 3% van de met de borrelia geinfecteerde mensen ontwikkelt een lymphocytoom.

Acrodermatitis chronica atrophicans
Het late stadium van de Ziekte van Lyme uit zich door huidafwijkingen die soms pas jaren na infectie met borrelia ontstaan. Ongeveer 1 tot 3% van alle met borrelia geïnfecteerde personen zullen uiteindelijk acrodermatitis ontwikkelen. Bij deze acrodermatitis chronica atrophicans wordt de huid eerst rood-paars van kleur en wordt dan in de loop van maanden tot jaren atrofisch, dat wil zeggen: heel dun en zonder elasticiteit. De aandoening is meestal aan de onderbenen gelocaliseerd, vooral ter hoogte van de enkels en het scheenbeen. Het gevoel in de huid is vaak veranderd. Naast de huidafwijkingen kan er sprake zijn van moeheid of malaise.

Laboratoriumonderzoek
Bij verdenking op de ziekte van Lyme kan laboratoriumonderzoek worden verricht. In het bloed wordt onderzocht of er antistoffen tegen de borrelia bacterie aanwezig zijn. Helaas heeft dit onderzoek beperkingen. Afhankelijk van het moment van onderzoek worden gemiddeld bij slechts 50% van de geïnfecteerde personen ook daadwerkelijk antistoffen gevonden. Bij langer bestaande infecties neemt de kans op een positieve test toe. In verband met de beperkte waarde van de test zal Uw arts bij klinische verdenking op de ziekte van Lyme altijd overgaan tot behandeling, ongeacht de uitslag van de test. Meestal echter zal de uitslag niet worden afgewacht en wordt direct een behandeling voorgeschreven.

Behandeling
De huidafwijkingen van de ziekte van Lyme zijn goed te behandelen met antibiotica. Voor volwassenen is doxycycline het middel van voorkeur. Bij kinderen is dat amoxicilline. De duur van de behandeling is afhankelijk van het stadium waarin de ziekte zich verkeert, maar ligt meestal tussen de 10 en 30 dagen.

Hoe voorkóm ik tekenbeten en besmetting met de bacterie?
zorg voor goede bedekkende kleding bij recreatie in bossen, velden of duinen. Dit geldt vooral voor de periode maart tot november. controleer bij thuiskomst de gehele huid op teken
verwijder teken met speciale pincetten die voor dit doel ontwikkeld zijn.
verwijder de teken zo snel mogelijk, dit verkleint de kans dat geïnfecteerde teken de bacterie overdragen.
houdt de plaats van de tekenbeet gedurende ten minste 8 weken goed in de gaten.
raadpleeg uw huisarts wanneer een rode huidafwijking rond de tekenbeet ontstaat

Preventie
Om besmetting te voorkomen, wordt meestal aangeraden om bij spelen, wandelingen en werk in bossen waar besmette teken voorkomen, en zeker in een bos met lage onderbegroeing, de huid te beschermen met lange mouwen, lange broekspijpen en gesloten schoenen. Daarnaast is het aangeraden om op de paden te blijven en niet door struiken en planten te kruipen waarop misschien teken zitten te wachten op een gastheer.
Zet kinderen een pet op (teken vallen op het hoofd).
Kampeer niet aan de bosrand, niet langs de omzoming van de camping.
In verdachte gebieden wordt aangeraden het hele lichaam om de 3-4 uren te controleren op de aanwezigheid van teken.
Het gebruik van insectenwerende producten op de huid kan helpen, maar zij beschermen slechts tijdelijk.

Het verwijderen van een teek gebeurt best met een pincet. Grijp de teek vast zo dicht mogelijk bij de huid. Vermijd daarbij om het lichaam van de teek te verpletteren. Probeer de kop van de teek te vatten met behulp van een pincet (of twee vingers), zachtjes draaien/trekken om de teek te verwijderen (geen enkel deel van de teek onder de huid laten zitten).
De teek niet uitbranden, geen olie gebruiken om de teek te verdoven.
Ontsmet nadien de huid en steriliseer de pincet (door ze even in kokend water te leggen).
Noteer de datum en de plaats van een tekenbeet. Normaal gezien kleurt de huid rondom de beet lichtjes rood en verdwijnt dit vanzelf na een paar dagen. Indien dit niet het geval is, contacteer dan je huisarts.

Vaccinatie
Bij FSME is het, in tegenstelling tot de ziekte van Lyme wel mogelijk om je vooraf te laten inenten. Het vaccin FSME-IMMUN® (Baxter) is nu in de apotheek te verkrijgen op voorschrift. Het vaccinatieschema omvat 3 intramusculaire injecties van 0.5 ml: 1 tot 3 maanden tussen de eerste 2 injecties, op 9 tot 12 maanden volgt de derde injectie. Men bekomt dan een protectiegraad van meer dan 97 %. Een herhalingsinenting dient om de 3 jaar te gebeuren. Bij tijdsgebrek gebruikt men een versneld schema, waarbij de twee eerste injecties op dag 1 én 14 toegediend worden (en de derde injectie na 9 à 12 maanden): protectie van ongeveer 90 - 95 % vanaf 2 weken na de tweede inspuiting (dus vanaf dag 28). Voor kinderen vanaf 3 jaar én tot en met 15 jaar gebruikt men een halve dosis voor de eerste inspuiting. Volgens de internationale literatuur kan het vaccin echter vanaf de leeftijd van 1 jaar toegediend worden (halve dosis voor alle toedieningen), indien echt aangewezen. Een FSME-IMMUN Junior vorm zal in de toekomst op de markt komen.Het gebruik van insect-repellents, op basis van DEET is een nuttig alternatief en aanvulling voor de bescherming tegen tekenbeten; het produkt kan op de huid aangebracht worden of op de kleding. De werkingsduur is beperkt (enkele uren).

Hoe moet je een teek verwijderen?
24 augustus 2008 09:29, Mira Ahles, 2,863 keer gelezen In Nederland en België zijn er tientallen soorten teken die zich voornamelijk schuilhouden in (vochtige) bossen en struikgewas. Bij een wandeling of uitje in een risicovol gebied ontkom je er bijna niet aan dat iemand van het gezelschap (mensen en dieren) een tekenbeet heeft opgelopen. Zeker in de zomer zijn er veel teken actief.

Besmetting
Teken kunnen besmet zijn met 4 verschillende ziektes, waarvan de bekendste de ziekte van Lyme is. In Nederland is ongeveer een kwart van alle teken besmet met deze ziekte. Dit is schrikbarend aangezien het Europees gemiddelde ruim 10% is. Hoe langer een teek in de huid blijft zitten, hoe groter de kans op besmetting is. Ook een foute verwijdering van een teek kan er toe leiden dat de teek alsnog zijn maaginhoud loost in de huid en daarmee de drager besmet.

Belangrijk is dus dat je een teek snel signaleerd en correct verwijderd. Maar hoe doe je dat?
1. Check je gezin, inclusief hond, geregeld op teken. Zeker na een landelijke wandeling of dagje uit in de gebieden zoals duinen en bossen.

2. Een teek kan je het beste verwijderen met een speciale tekentang of een pincet met dunne uiteinden. Als je een speciale tekentang aanschaft, bezuinig dan liever niet op de kwaliteit. Veel goedkopere tekenverwijderaars sluiten vaak niet goed waardoor je de teek - zeker kleinere teken - alsnog niet goed kan verwijderen.

3. Pak de teek met de tekenverwijderaar of met de pincet met lange uiteinden zo dicht mogelijk bij de huid. Dit is dus bij de kop van de teek die zich in de huid heeft gezogen. Trek NIET aan de achterkant van de teek! Hierdoor breekt de teek doormidden.

4. Trek de teek voorzichtig, met langzaam toenemende kracht, RECHT uit de huid. Als de teek niet loskomt, kan je de teek een kwartslag draaien. Ga echter niet te veel draaien aan de teek. Dit heeft geen effect op het beter of eerder loskrijgen van de teek en kan juist gevaarlijk zijn. De teek kan hierdoor breken.

5. Na het volledig verwijderen van de teek kan je het wondje ontsmetten met alcohol. Let op dat je NOOIT de wond en teek gaat behandelen met alcohol, olie of andere middeltjes als je teek nog in de huid zit! Hierdoor vergroot je het risico aanzienlijk dat de teek zijn maaginhoud in de huid van de drager loost en de drager eventueel besmet.

6. Als de teek niet in zijn geheel verwijderd is, dan heb je 2 mogelijkheden. Indien alleen de steeksnuit of delen hiervan achter zijn gebleven, dan kan je deze verwijderen zoals je ook een splinter zou verwijderen. Indien de gehele kop nog in de huid zit, kan je het beste een (huis)arts raadplegen i.v.m. het blijvende besmettingsgevaar.

Terug naar boven